BROCHÓW

BROCHÓW

– kościół p.w. św. Jana Chrzciciela i św. Rocha


1. Informacje ogólne
2. O kościele
3. Historia
4. Legenda
5. Ciekawostki
6. Związek Fryderyka Chopina z Brochowem
7. Bitwa nad Bzurą
8. Opinia
9. Galeria
10. Bibliografia
11. Mapa

 

 

1. Informacje ogólne

Brochów – wieś w województwie mazowieckim, w powiecie sochaczewskim, gminie Brochów.
ADRES KOŚCIOŁA:
Brochów 70
05-088 Brochów

2. O kościele

Kościół ma rzadko spotykaną konstrukcję, wyjątkową nie tylko na terenie ówczesnego Mazowsza, ale i całej Rzeczpospolitej. Jest to kościół obronny. We wnętrzu znajduje się sklepienie, charakterystyczne dla tzw. grupy płocko – pułtuskiej – kolebkowe,  bezlunetowe, rozciągnięte na długiej przestrzeni, dekorowane wykonywaną w wątku ceglanym siecią kasetonową.  Z zewnątrz świątynia uzyskała ciekawą, niemalże neoromańską formę. Prezbiterium zamknięte zostało apsydą, nad którą znajduje się wieża (rzadkie w owym czasie rozwiązanie na terenach Rzeczpospolitej, popularne zaś szczególnie w Lombardii, skąd zapewne pochodził architekt). Identyczne rozwiązania sklepienia w prezbiterium znaleźć można w kościele w Broku i Pułtusku. Nie wiadomo, czy obwarowanie kościoła powstało wraz z nim, czy też dużo później. W pierwszym przypadku byłby to jeden z najwcześniejszych zespołów bastionowych w Rzeczpospolitej.  W czasie I wojny światowej kościół został doszczętnie zniszczony i spalony. Po odbudowie kolejne zniszczenia przyniosła II wojna światowa, a zwłaszcza rozgrywająca się na pobliskich polach bitwa nad Bzurą.

3. Historia

Pierwsze w zmianki na temat osadnictwa na terenie Brochowa sięgają VII-II w.p.n.e. wieku. Wieś Brochów istniała już w początku XI wieku, z roku 1113 pochodzi najstarsza wzmianka o kościele, wtedy jeszcze drewnianym. Prawdopodobnym fundatorem pierwszego kościoła murowanego był rycerz Jan Sówka z rodu Prawdziców lub któryś z jego siedmiu synów.
W 1356r. proboszczem w Brochowie był kapelan księcia Ziemowita III, a więc kościół p.w. św. Jana Chrzciciela był już kościołem parafialnym, przy czym wystarczająco eksponowanym dla książęcego kapelana. Kiedy została erygowana parafia – nie wiadomo. W latach 1551-1561 Jan Brochowski wojski warszawski wybudował obok swojej siedziby kościół-twierdzę. Monumentalne ceglane mury, trzy wieże-baszty ze stanowiskami strzelniczymi połączone gankiem strzeleckim, biegnącym nad nawami bocznymi. Kominek i studnia w zakrystii. Teren otoczono murem ze strzelnicami i czterema piętrowymi bastionami , mała furta dla wejścia. Istniejące do dziś starorzecze Bzury, pełniło rolę fosy. Architektem i budowniczym był Jan Baptysta z Wenecji, włoski murator osiadły na stałe w Płocku, budowniczy warszawskiego barbakanu i kilku kościołów na Mazowszu. Po śmierci kolatora budowę kończyła żona i synowie. Kościół otrzymał renesansowe zdobione polichromią sklepienie, „całe ściany ozdobne” i ołtarze „pięknej snycerskiej roboty”.
O obronności obiektu decydują nie tylko trzy potężne wieże mające wyraźny charakter baszt z wąskimi okienkami-strzelnicami, ale także łączący je ganek obiegający wnętrze pod dachem. W zakrystii znajduje się kominek – może służyć miał do warzenia strawy dla obrońców?
W 1661 roku po bezpotomnej śmierci właściciela Brochów działem spadkowym przechodzi na Agnieszkę Lasocką z domu Brochowską, żonę Olbrachta Adriana Lasockiego herbu Dołęga. Zachowała się wmurowana w filar tablica fundacyjna.
W XIX wieku odnowicielami podupadającej budowli byli Lasoccy, których epitafia znajdziemy we wnętrzu. Jednak w czasie I wojny światowej kościół został niemal zupełnie zrujnowany podczas kilku miesięcy walk rosyjsko-niemieckich. Odbudowano go wielkim wysiłkiem, ale kolejne walki we wrześniu 1939 roku (bitwa nad Bzurą) znów spowodowały zniszczenie. Tablice na zewnątrz i we wnętrzu przypominają żołnierzy i oddziały Armii „Poznań” przebijających się tędy do Warszawy.

4. Legenda

Legenda wiąże powstanie kościoła z rycerzem Andrzejem z Dinheim, który wzięty został do niewoli przez kasztelana Jana Sówkę w bitwie pod Płowcami i przebywał w dobrach Prawdziców czekając na wykupienie. Krzyżacy nie spieszyli się z tym widać, bo zanim pieniądze nadeszły, w niewolę wpadło serce mężnego rycerza za sprawą pięknej córki kasztelana. Ożenił się, pozostał w Brochowie, a kiedy wreszcie okup nadszedł, przeznaczono go na fundację świątyni.

5. Ciekawostki

-Rozległa parafia brochowska obejmowała swym zasięgiem m.in. wioskę Żelazową Wolę. Dlatego właśnie do tego kościoła przyjeżdżała rodzina Chopinów na nabożeństwa i po sakramenty. Tu 2 czerwca 1806 r. zawarli związek małżeński Justyna z Krzyżanowskich i Mikołaj Chopin, tu 23 kwietnia 1810 r. dopełniono obrzędu chrztu (po tzw. „chrzcie z wody” dokonanym wkrótce po urodzeniu) małego Fryderyka.
-Miejscowa tradycja mówi, że podczas pobytu w Żelazowej Woli na wakacjach, młody Chopin przyjeżdżał razem z rodziną Skarbków do Brochowa na niedzielne msze. Podobno grywał nawet na kościelnych organach.
-co roku w połowie września w Brochowie odbywa się rekonstrukcja bitwy nad Bzurą – jedna z największych polskich inscenizacji działań wojennych, która upamiętnia bitwę stoczoną we wrześniu 1939 roku przez wojska polskie z hitlerowcami.

6. Związek Fryderyka Chopina z Brochowem

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Rocha (obecnie: św. Jana Chrzciciela) w Brochowie był, zarówno dla Skarbków, jak i Chopinów, szczególnie ważnym miejscem związanym z rodzinną historią: tu 2 czerwca 1806 r. odbył się ślub rodziców kompozytora – Mikołaja Chopina z Teklą Justyną z Krzyżanowskich. W tym samym kościele, w Wielkanoc, czyli 23 kwietnia 1810 r. miał miejsce chrzest Fryderyka Franciszka Chopina. Mimo, że Chopinowie za ojca chrzestnego swojego syna uznawali Fryderyka Skarbka, to w metryce chrztu wpisany jest Franciszek Grembecki z Cieplin, być może pełniący obowiązki per procura w czasie uroczystości. Matką chrzestną została wówczas Anna Skarbkówna, późniejsza Wiesiołowska. Fryderyk miał również tzw. "chrzest z wody", który odprawiony mógł być wkrótce po porodzie w Żelazowej Woli, w obecności hr. Ludwiki Skarbkowej.
"Roku 1810 dnia 23 miesiąca kwietnia o godzinie trzeciej po południu przed nami proboszczem brochowskim, sprawującym obowiązki urzędnika stanu cywilnego gminy parafii brochowskiej powiatu sochaczewskiego w departamencie warszawskim, stawili się Mikołaj Chopyn, ojciec lat mający 40, w wsi Żelazowa Wola zamieszkały, i okazał nam dziecię płci męskiej, które urodziło się w domu jego w dniu 22 miesiąca lutego o godzinie szóstej wieczorem roku bieżącego, oświadczając, że jest spłodzone z niego i Justyny z Krzyżanowskich, liczącej lat 28, jego małżonki, i że życzeniem jego jest nadać mu dwa imiona Fryderyk Franciszek. Po uczynieniu powyższego oświadczenia i okazaniu nam dziecięcia w przytomności Józefa Wyrzykowskiego, ekonoma, liczącego lat 38, tudzież Fryderyka Geszta, który rok, 40 skończył, obydwóch w wsi Żelazowej Woli zamieszkałych, ojciec i obydwa świadkowie po przeczytaniu niniejszego aktu urodzenia stawającym, wyznali, iż pisać umieją. My akt niniejszy podpisaliśmy, Ksiądz Jan Duchnowski, proboszcz brochowski, sprawujący obowiązki urzędnika stanu cywilnego, Mikołaj Chopin, ojciec".

7. Bitwa nad Bzurą

Bitwa nad Bzurą w swoim  ostatnim  etapie miała  miejsce w  okolicach Brochowa i Witkowic. W dniach 14-16 września w kierunku  Warszawy przebijały  się  armie ‘’Poznań” i „Pomorze”. O Brochów  toczyły  się  ciężkie boje, wieś  kilkakrotnie  przechodziła  z  rąk  do  rąk.
17 IX rano Niemcy wznowili natarcie, kierując je na pn. wzdłuż obu brzegów Bzury. Wspierające natarcie lotnictwo niem. (ok. 300-330 samolotów) bombardowało od godz. 9 do zmroku obszar, na którym okrążone zostały armie pol., wyrządzając ogromne straty w ludziach i sprzęcie. Artyleria niem. ogniem od Brochowa i od strony Wyszogrodu z prawego dominującego brzegu Wisły uniemożliwiała przeprawę; po dwudniowych krwawych walkach niem. związki panc. odcięły większość sił pol. na zach. brzegu Bzury. Okrążone w rej. Wyszogrodu, Starych Bud, Iłowa resztki rozbitych jednostek pol. były systematycznie bombardowane i ostrzeliwane przez lotnictwo niem. i artylerię. Po bohaterskim oporze i wyczerpaniu amunicji i żywności zaprzestały walki. Tylko nielicznym grupom piechoty bez broni ciężkiej udało się wyrwać z okrążenia i przebić przez Puszczę Kampinoską do Warszawy (do 22 IX) i Modlina. Do Warszawy przedostali się gen. Kutrzeba ze sztabem, gen. Knoil i gen. Tokarzewski, obie brygady kaw. po krwawych walkach w Sierakowie, 15 DP po walkach w Laskach oraz 25 DP po walkach pod Młocinami. Zreorganizowane, wzięły one udział w końcowej fazie obrony Warszawy. Reszta oddziałów z gen. Bortnowskim dostała się w okresie 18-22 IX do niewoli.
Bitwa nad Bzurą, mimo że w końcowym rezultacie zakończyła się klęską armii "Pomorze" i "Poznań", spełniła ważne zadanie operacyjno-strategiczne: zmusiła dowództwo niem. do zmiany planu działań, opóźniła kapitulację Warszawy i uniemożliwiła wykorzystanie niem. wojsk szybkich do przegrupowania na pd. skrzydło GA "Sud" w celu przyspieszenia działań na Lubelszczyźnie.
W tym czasie zniszczono zabudowę  wsi i kościół, poległo również 1552 żołnierzy polskich.

8. Opinia

12 lutego 2015 roku dzięki niezwykłej uprzejmości pani, która na rowerze przyjechała i otworzyła nam świątynię, mogliśmy bez przeszkód wejść do środka i zobaczyć kościół od wewnątrz. Bez pośpiechu obejrzeliśmy wnętrze, które w swojej historii przeszło zbyt wiele. Dowodem na to są plansze przedstawiające zniszczenia po wojnie światowej i słynnej Bitwie nad Bzurą. Odbudowa kosztowała nie tylko wiele pieniędzy, ale również wiele sił. Uważam, że Brochów ma ogromny powód do dumy. Tym bardziej, że z opowiadań „kustoszki” kościoła usłyszeliśmy, że do miejscowości bardzo chętnie przybywają turyści z zagranicy. Zwłaszcza dla Japończyków, którzy kochają Chopina (ośmielę się napisać – bardziej niż Polacy), Brochów jest obowiązkowym punktem turystycznym, zaraz po Żelazowej Woli.

9. Galeria

10. Bibliografia
www.dziedzictwo.ekai.pl
www.brochow.pl
www.mazowsze.travel
www.brochow-parafia.pl
www.chopin.nifc.pl
www.1939.pl
„Przewodnik Polska na weekend i na wakacje z rodziną”, 2012

11. Mapa

© wyceiczkowo.xyz. All Rights Reserved.