ARKADIA

ARKADIA

- park romantyczny

 

1. Informacje ogólne

2. Historia założenia parku

3. Obiekty znajdujące się w parku

4. Ciekawostki

5. Opinia

6. Bibliografia

7. Mapa

 

 

1. Informacje ogólne

Arkadia to wieś z parkiem romantycznym położona niedaleko Łowicza, w województwie łódzkim, w powiecie łowickim, w gminie Nieborów, nad rzeką Skierniewką.

 

2. Historia założenia parku

Założycielką pięknego krajobrazowego ogrodu niedaleko Nieborowa była żona księcia Michała Hieronima Radziwiłła, Helena z Przeździeckich. Pod presją mody, ze snobizmu oraz chęci rywalizacji z Izabelą Czartoryską i jej słynnymi Puławami przez ponad 20 lat tworzyła dzieło swego życia: ogród zwany Arkadią, w którym zgodnie z duchem epoki zamierzała wykreować kopię sielankowej krainy szczęścia znanej z greckiej mitologii. Prace nad Arkadią rozpoczęto w 1778 roku, a w realizacji tej koncepcji pomagali jej wybitni architekci i artyści: Bogumił Zug, Jan Piotr Noblin, Aleksander Orłowski.

Architektoniczną i ogrodową oprawę opracował Szymon Bogumił Zug przy dużym osobistym zaangażowaniu i udziale księżny. Pomysły architektoniczne szkicowali Jan Piotr Norblin i Aleksander Orłowski, które realizował do 1797 roku Zug, a później Henryk Ittar. Do zakładania ogrodu księżna przystąpiła wiosną 1778 roku, lecz rozwijała go i komponowała dalej, przez ponad dwadzieścia lat, aż do swojej śmierci w 1821 roku. Pierwszymi budowlami, które powstały na brzegu spiętrzonego w 1781 roku wielkiego stawu arkadyjskiego, były Kaskada i Chata przy Wodospadzie (1781), a nieco później Przybytek Arcykapłana (1783) i Świątynia Diany (1783-1785) z plafonem Norblina wyobrażającym Jutrzenkę oraz Akwedukt (1784). W latach 1785-1789 został zbudowany na Wyspie Topolowej symboliczny Nagrobek Księżny z wieloznaczną sentencją łacińską Et in Arcadia ego, wzorowany na Grobowcu Jean Jacques Rousseau w Ermenoville, a także wzniesiona z polnych głazów Grota Sybilli, rustykalne Chatki Filemona i Baucydy oraz Łuk Kamienny, Zakątek Melancholii, Brama Czasu, krąg ołtarzowy na Wyspie Ofiar. W latach dziewięćdziesiątych kontyuowana była rozbudowa Arkadii pod kierunkiem Zuga. Powstaje wtedy przylegajacy do Łuku Kamiennego Dom Murgrabiego i Domek Gotycki nad Grotą Sybilli. W ostatnich latach upływającego wieku zostało urządzone w Świątyni wnętrze Gabinetu Etruskiego z neoklasycystycznym wystrojem i malowidłami Michała Płońskiego i Aleksandra Orłowskiego.

Około 1800 roku następuje zwrot księżny ku estetyce ogrodu romantycznego. W tym czasie ogród w Arkadii wychodzi z niewielkiego i zamkniętego dotychczas obszaru parku sentymentalnego na okoliczne rozległe pola położone za rzeczką Skierniewką, swobodnie wkomponowujac osie widokowe i nowe budowle w rozległą przestrzeń otaczającego go naturalnego krajobrazu. Śmiałe zamierzenia księżny z tego czasu realizował w Arkadii młody romantyczny wizjoner, niezwykle utalentowany architekt nowego pokolenia Henryk Ittar. Powstał wtedy Grobowiec Złudzeń (1800) zbudowany na położonych za rzeczką Polach Elizejskich, Cyrk Rzymski (1803) i Amfiteatr (1804). Nieco później powstaje ludowy Domek Szwajcarski kryjący w sobie baśniowe ,,wnętrza kryształowe'' (1810), który księżna umiejscowiła wśród zabudowy arkadyjskiej wsi.

W ten charakterystyczny dla epoki romantyzmu sposób Radziwiłłowa wprowadziła do swojego ogrodu zarówno baśniowość, jak i ludowość, a urządzone w 1814 roku w Domku Gotyckim ,,mieszkanie rycerza'', poświęcone synowi Michałowi Gedeonowi, bohaterskiemu generałowi napoleońskiemu, nawiązało także do romantycznych uniesień patriotycznych, powszechnych wśród warstw oświeconych w okresie tuż po utracie niepodległości przez kraj. Wcześniejszy ideowo-filozoficzny program ogrodu, oparty na skojarzeniach mitologicznych, literackich, a nawet na rytach masońskich, od początku istnienia ogrodu był zdominowany przez symbolikę znaczeń zaszyfrowanych w kompozycji założeń architektonicznych, także w małych formach ogrodowych, w sentencjach umieszczanych na budowlach, tablicach i głazach, nawet w ukształtowaniu nasadzeń zieleni i kwiatów. Stąd nazwy poszczególnych budowli i konstrukcji ogrodowych, jak Przybytek Arcykapłana, Świątynia Diany (Miłości, Mądrości), Grota Sybilli, Grobowiec na Wyspie Topolowej, Domek Gotycki, Grobowiec Złudzeń i im podobne.

Do dziś nie zachowały się willa wzniesiona w roku 1856 przez Aleksandrę Radziwiłłową (synową Heleny), chatki Filemona i Baucydy, oraz kryta strzechą chata przy wodospadzie. Od roku 1945 park w Arkadii, wspólnie z zespołem pałacowym w Nieborowie stanowi oddział Muzeum Narodowego w Warszawie.

 

3. Obiekty znajdujące się w parku

  • Akwedukt - Wzniesiony w 1784 roku nad kaskadą wodną. Wzorowany na architekturze wodociągów rzymskich. Pod względem funkcjonalnym stanowi most łączący brzegi rzeczki Łupi tuż przy ujściu do wielkiego stawu. Zachował się projekt Akweduktu z 1784 roku sygnowany przez Szymona Bogumiła Zuga. Uzupełnienia do budowli projektował w 1800 roku Henryk Ittar. Po 1864 roku Akwedukt został doszczętnie rozebrany przez kolejnych właścicieli arkadyjskiego parku. W 1951 roku Gerard Ciołek zrekonstruował budowlę i uporządkował sieć wodną.

 

  • Cyrk i amfiteatr - Zaprojektowany i wykonany przez Henryka Ittara w 1801 roku na wzór cyrku rzymskiego. Do dziś przetrwał tylko obelisk centralny i dwie skrajne cylindryczne „mety”, które wyznaczają skalę tego założenia w terenie. Na obelisku księżna Helena Radziwiłłowa umieściła napis MUNIFICENTIAE AUGUSTI HELENA POSUIT

 

  • Dom Murgrabiego - Powstał około 1795 roku. Oryginalna niska wieża została w połowie XIX wieku podwyższona przez Franciszka Lanciego. Kształt Domku Murgrabiego z założenia nawiązywał do architektury Przybytku Arcykapłana. Niektóre fragmenty wystroju ścian zewnętrznych, zwłaszcza ostrołukowy układ dekoracji ceramicznej, wskazują na przenikanie do budowli form neogotyckich.

 

  • Domek Gotycki - Zbudowany w latach 1795–1797, murowany z czerwonej cegły, pierwotnie z przylegającą od południa galerią arkadową oraz kaplicą usytuowaną na przeciwległej skarpie. Architektura budynku posiada cechy stylu neogotyckiego. Autorem koncepcji architektonicznej był Aleksander Orłowski, ostatecznie jednak projekt zrealizował Szymon Bogumił Zug. Na początku 1814 roku księżna Helena Radziwiłłowa urządziła w Domku Gotyckim symboliczne „mieszkanie rycerza”, poświęcone jej synowi Michałowi Gedeonowi, generałowi napoleońskiemu.

 

  • Grota Sybilli - Pierwsza budowla, która powstała w parku arkadyjskim wg projektów Szymona Bogumiła Zuga w 1781 r. Miejsce identyfikowane jako serce symbolicznej Arkadii, stanowiące punkt wyjścia do rozważań nad tajemnicą życia i śmierci.

 

  • Łuk kamienny - Powstał około 1784 roku według projektu Szymona Bogumiła Zuga. Łuk odegrał ważną rolę w planie założenia ogrodowego w Arkadii, służył bowiem jako oprawa głównej osi widokowej ogrodu Heleny Radziwiłłowej. Ponadto stanowił ramę widokową dla Świątyni Diany od strony wschodniej.

 

  • Przybytek arcykapłana -Wzniesiony około 1783 roku w formie sztucznej ruiny, zbudowany z cegły, rudy darniowej oraz fragmentów detali architektonicznych i rzeźb antycznych, gotyckich i renesansowych, m.in. herm, maszkaronów i rozet dłuta Jana Michałowicza z Urzędowa. Renesansowe rzeźby pochodzą głównie z przekształconej w tym czasie kaplicy św. Wiktorii w kolegiacie łowickiej.

    Od strony północno-wschodniej znajduje się wnęka z płaskorzeźbą Nadzieja karmiąca Chimerę Gioacchina Staggiego i z kamiennym wodozbiorem ozdobionym dwoma maszkaronami. Budynek posiada otwarte arkadą patio. W północno-zachodnim narożniku znajduje się wieża wyposażona w platformę widokową. Wzdłuż południowo-zachodniej elewacji ciągnął się – dzisiaj odbudowany – Mur z Hermami. Autorstwo budowli, wzniesionej według wskazówek księżnej Heleny Radziwiłłowej, przypisuje się Szymonowi Bogumiłowi Zugowi. Jest to jeden z oryginalniejszych pawilonów ogrodowych, jakie powstały na ziemiach polskich pod koniec XVIII wieku.

 

  • Świątynia Diany - Wzniesiona w 1783 roku przez Szymona Bogumiła Zuga budowla o klasycznych proporcjach. Ozdobiona została od strony zachodniej ażurowym portykiem wspartym na czterech kolumnach jońskich i takim samym portykiem półkolistym od strony wschodniej. Pod tympanonem od strony stawu wyryte są słowa Francesca Petrarki z sonetu In morte di Madonna Laura: DOVE PACE TRAVAI D’OGNI MIA GUERRA (Tutaj odnalazłam spokój po każdej mojej walce).

    We wnętrzach Świątyni Diany znajdują się Westybul, Gabinet Etruski, owalna Sypialnia i reprezentacyjna sala zwana Panteonem. Panteon zdobią stiukowe kolumny i dekoracyjne gzymsy oraz plafon wyobrażający Jutrzenkę, pędzla Jana Piotra Norblina. Twórcami plafonu w Gabinecie Etruskim, z około 1800 roku, ze sceną przedstawiającą Amora i Psyche oraz dekoracji ściennych z motywami naczyń etruskich byli współpracujący z Norblinem Michał Płoński i Aleksander Orłowski. Dekoracyjne sztukaterie wykonał Johann Graff.

 

4. Ciekawostki

  • W ścianach niektórych pawilonów księżna Radziwiłłowa poleciła wmurować blisko 200 fragmentów oryginalnych nagrobków z różnych epok – od starożytności po wiek XVIII. Są wśród nich bardzo cenne rzeźby renesansowe, pochodzące m.in. z przebudowanej w owym czasie kolegiaty w Łowiczu;
  • fasadę frontową Świątyni Diany zdobi portyk kolumnowy z umieszczonym w tympanonie napisem „Dove pace trovai d'ogni mia guerra”. Jest to cytat z sonetu Petrarki – „tutaj odnalazłem spokój po każdej mojej walce”;
  • XVIII – wieczni podróżnicy uważali Arkadię za jeden z najpiękniejszych ogrodów w Europie. Opisywali go z niekłamanym zachwytem jako „czarodziejskie dzieło wróżki” i „baśń w obrazie”.

 

5. Opinia

Maj 2008 rok. Moje wrażenia z tego „romantycznego” parku, będącego dziełem "czarodziejskiej wróżki" .... : zaniedbany (bardzo), zarośnięte alejki, w sezonie chmara komarów, dzięki którym park zwiedza się bardzo szybko......

I tak by zostało gdyby nie to, że trafiłam tu ponownie 8 lat później - 30 maja 2016. Gdy weszłam za bramy parku poczułam się tak jakbym weszła w zupełnie inne miejsce!!!! Trawa równo skoszona, czyste alejki, tabliczki informacyjne przy każdym parkowym zabytku, a dla zmęczonych spacerwiczów - ławki na każdym kroku!!! Po prostu cudowne miejsce!!!!!! Wystarczyło kilka lat, żeby z przysłowiowego brzydkiego kaczątka, park stał się pięknym łabędziem!!!! 

Miejsce gdone polecenia!

 

6. Bibliografia

Dydlewski A., Najpiękniejsze zabytki Polski, Świat Książki, Warszawa 2006

100 najpiękniejszych miejsc w Polsce, wyd. Publicat

www.nieborow.art.pl

 

7. Mapa

 

© wyceiczkowo.xyz. All Rights Reserved.